Bu yazıda
Forkliftle yayanın aynı alanı paylaştığı her tesiste zemin çizgileri, kazaları önlemenin en görünür aracıdır. Ancak çizgilerin işe yaraması için doğru yere, doğru renkte ve doğru genişlikte çekilmesi gerekir. Rastgele çekilmiş çizgiler zamanla görmezden gelinir; iyi planlanmış bir çizgi düzeni ise herkesin nereden yürüyüp nereden geçeceğini kendiliğinden anlatır.
Bu yazıda renklerin anlamını, çizgi ve yol genişliklerini, kritik noktaların nasıl işaretlendiğini ve çizgi planının nasıl hazırlandığını anlatıyoruz.
Mevzuat ne diyor?
İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, araç ve yaya trafiğinin güvenli şekilde düzenlenmesini ve gerekli yerlerde trafik yollarının işaretlenmesini ister. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği ise renklerin anlamını belirler ve trafik yollarının zeminle kontrast oluşturan sürekli çizgilerle, tercihen beyaz veya sarı renkte belirtilmesini öngörür.
Yönetmelikler çizgi genişliği veya yol ölçüsü için tek bir rakam vermez; işverenden riskleri değerlendirerek uygun düzeni kurmasını bekler. Aşağıdaki ölçüler bu yüzden Avrupa’daki yaygın uygulamaya dayanan başlangıç değerleridir.
Renkler ne anlatır?
| Renk | Yönetmelikteki anlamı | Zeminde tipik kullanımı |
|---|---|---|
| Sarı | Uyarı, dikkat | Araç ve yaya yolu sınırları, yönler, dur çizgileri |
| Sarı-siyah şerit | Engel ve tehlikeli yer | Kolon dipleri, rampa ve platform kenarları, makine çevresi |
| Kırmızı ve kırmızı-beyaz | Yasak, tehlike, yangınla mücadele ekipmanı | Yangın dolabı ve söndürücü önleri, girilmemesi gereken alanlar |
| Yeşil | Acil kaçış, ilk yardım, güvenli durum | İlk yardım istasyonu, göz duşu, toplanma noktası |
| Beyaz | (Kontrast rengi) | Palet, ekipman ve istasyon yerleri, yaya geçidi |
| Mavi | Zorunluluk | Kişisel koruyucu donanım zorunlu bölge girişleri |
Tesisinizde bir renk standardı varsa (örneğin kalite sisteminizdeki karantina veya hurda alanı rengi), çizgi planı ona göre yapılmalıdır. Önemli olan, her rengin tesis genelinde tek bir anlam taşımasıdır.
Çizgi genişliği
Uygulamada çizgi genişliği genellikle 5–10 cm arasındadır. Araç yolu sınırlarında daha görünür olduğu için 10 cm tercih edilirken, palet ve istasyon çerçevelerinde 5–7,5 cm yeterli olabilir. Çok ince çizgiler uzaktan fark edilmez; çok kalın çizgiler ise boya ve bakım maliyetini gereksiz artırır.
Yol genişliği nasıl belirlenir?
Forklift yolları
Yaygın yaklaşım, yol genişliğini aracın veya taşıdığı yükün en geniş noktasına göre belirlemek ve her iki yana yaklaşık 50 cm güvenlik payı eklemektir. Çift yönlü trafikte iki araç genişliği ile kenar paylarına ek olarak araçlar arasında da bir güvenlik mesafesi bırakılır. Dönüş noktalarında aracın dönüş yarıçapı ve yükün salınımı da hesaba katılmalıdır.
Yaya yolları
Yaya yolları için yaygın uygulama, tek yönlü yürüyüşte en az 1 metre civarında bir genişliktir; yoğun kullanılan ana yaya güzergahlarında bu genişlik artırılır. Yaya yolu, araç yolundan yalnızca çizgiyle değil, mümkünse fiziksel mesafe veya bariyerle de ayrılmalıdır.
Kritik noktalar
Kazaların çoğu düz koridorlarda değil, araç ve yayanın kesiştiği noktalarda olur. Bu noktalar çizgi planında öncelikli olarak ele alınmalıdır:
- Kapı çıkışları: yaya kapısı doğrudan forklift yoluna açılmamalıdır; kapı önünde bir güvenli bölge ve gerekirse bariyer bırakılır.
- Kör köşeler: forklift yolunun kör köşelerinde dur çizgisi ve ayna birlikte kullanılır.
- Yaya geçitleri: yayaların forklift yolunu kestiği yerlerde zebra şeklinde geçit çizilir; geçit, yayaların zaten yürüdüğü güzergaha konur.
- Rampa ve yükleme kapıları: rampa kenarları sarı-siyah şeritle, yükleme bölgeleri çerçeveyle belirtilir.
- Yangın ekipmanı ve acil çıkışlar: önleri kırmızı-beyaz şeritle işaretlenir ve boş tutulması gereken alan belirginleştirilir.
- Forklift park ve şarj alanları: ayrı bir bölge olarak işaretlenir; yaya trafiğinden uzak tutulur.
Çizgi planı nasıl hazırlanır?
- Tesis planı üzerinde forklift güzergahları, yaya hareketleri, kapılar ve istasyonlar işaretlenir.
- Araç ve yayanın kesiştiği noktalar belirlenir; mümkünse güzergahlar kesişmeyecek şekilde yeniden düzenlenir.
- Renk düzeni ve çizgi genişlikleri tesis genelinde standartlaştırılır.
- Plan, tesisin iş güvenliği uzmanı ve üretim sorumlusuyla birlikte gözden geçirilir.
- Uygulamadan sonra çalışanlara yeni düzen anlatılır; çizgiler ancak bilinirse işe yarar.
Hangi malzeme, ne kadar dayanır?
Çizginin ömrü, altındaki zemine ve forklift trafiğine bağlıdır. Yeni bir epoksi zeminle birlikte uygulanan çizgiler en uzun ömürlüdür. Mevcut zeminlerde epoksi çizgi boyası yaygın çözümdür; yoğun forklift geçişlerinde periyodik tazeleme planlanır. Yer işaret bantları geçici düzen ve hafif trafik için pratiktir ancak forklift altında kenarlardan kalkabilir.
Çizgi metrajını ve yaklaşık boya miktarını zemin yol çizgisi ve İSG işaretleme sayfamızdaki hesaplama aracıyla çıkarabilirsiniz.
Çizgi planını iş güvenliği uzmanınızla birlikte hazırlayalım
Forklift ve yaya güzergahlarını, kritik noktaları ve renk düzenini planlıyor; vardiya aralarında uyguluyoruz.
Ölçüler genel uygulamaya dayanan başlangıç değerleridir. Tesisinize özgü düzen, risk değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
