Kayma-Düşme Kazalarını Zemin Seçimiyle Azaltmak

Kayma, takılma ve düşme, işyerlerinde en sık karşılaşılan kaza türleri arasındadır. Bu kazaların ortak noktası, çoğunun zeminle ilgili olmasıdır: ıslak bir nokta, aşınmış bir rampa, fark edilmeyen bir seviye farkı ya da kırık bir derz. İyi haber şu ki, zemin kaynaklı riskler büyük ölçüde öngörülebilir ve önlenebilir.

Bu yazıda kayma-düşme kazalarının zeminle ilgili nedenlerini ve bu riskleri azaltmak için zemin seçiminde, tasarımında ve bakımında neler yapılabileceğini anlatıyoruz.

Üç farklı kaza, üç farklı neden

Kaza türü	Zeminle ilgili tipik neden	Zemindeki çözüm
Kayma	Islak, yağlı veya tozlu yüzey; pürüzsüz doku; aşınmış kaplama	Kullanıma uygun kaymazlık sınıfı, drenaj, düzenli temizlik
Takılma	Kırık derz, kalkmış kaplama kenarı, çukur, kablo veya eşik	Düz ve hasarsız yüzey, zamanında onarım, eşiksiz geçişler
Basamak ve seviye farkından düşme	Fark edilmeyen kot farkı, rampa başı, platform kenarı	Renk kontrastı, tehlike şeridi, uygun eğim ve kaymaz rampa

Bu ayrım önemlidir, çünkü her birinin çözümü farklıdır. Kaymaz bir doku takılmayı önlemez; düz bir zemin de ıslak alanda kaymayı engellemez.

Önce kirleticiyi kontrol edin

Kaymanın asıl nedeni zemin değil, zeminin üzerindeki sudur, yağdır, tozdur. Bu yüzden en etkili önlem, kirleticinin zemine ulaşmasını veya orada kalmasını engellemektir. Zemin dokusu bu sıralamada ikinci gelir:

• Kaynağı kontrol edin: sızıntı yapan makineler, damlayan borular, taşan yıkama noktaları onarılmalıdır.
• Suyu uzaklaştırın: yıkanan alanlarda gidere doğru eğim ve yeterli gider sayısı, suyun zeminde birikmesini önler.
• Girişleri koruyun: dış kapılarda ızgara veya giriş paspası, yağmur suyunun içeri taşınmasını azaltır.
• Dökülmeye hızlı müdahale edin: dökülme müdahale malzemelerinin kolay ulaşılır yerde olması ve ekiplerin bunu bilmesi gerekir.
• Doğru temizlik yöntemi: yanlış deterjan zeminde kaygan film bırakabilir; temizlik sonrası zemin kurumadan trafiğe açılmamalıdır.

Sonra doğru zemin dokusunu seçin

Kirletici tamamen önlenemiyorsa, zemin dokusu devreye girer. Doğru doku, alanın kullanımına, kirleticinin türüne ve eğime göre seçilir. Hangi alanın hangi kaymazlık sınıfını gerektirdiğini R9–R13 kaymazlık sınıfları yazımızda tablo halinde anlattık.

Burada iki noktayı vurgulamak gerekir. Birincisi, aynı tesiste tek bir doku değil, alan alan farklı sınıflar kullanılmalıdır: tezgâh önü ile koridor aynı riski taşımaz. İkincisi, gereğinden kaba doku temizliği zorlaştırır ve kir dolarak zamanla kaymazlığını kaybeder.

Geçişlere dikkat: ani sürtünme değişimi

Kaymazlığı farklı iki zemin arasındaki geçişler, gözden kaçan bir risktir. Dokulu bir alandan pürüzsüz bir alana geçen kişi, adımını farkında olmadan ayarlayamaz. Islak alandan kuru alana çıkışlarda ise ayakkabı tabanındaki su birkaç adım boyunca taşınır.

• Islak alan çıkışlarında dokulu zemini birkaç metre devam ettirin.
• Farklı sınıftaki zeminleri ani değil, kademeli geçişlerle birleştirin.
• Kapı eşiklerini ve seviye farklarını mümkün olduğunca kaldırın.

Görmek de önlemektir: renk ve işaret

Fark edilmeyen seviye farkları ve platform kenarları düşmelerin önemli bir kısmının nedenidir. Zemin rengi ve işaretler burada etkili bir önlemdir:

• Rampa başlangıcı, platform kenarı ve basamak burunları kontrast renkle veya sarı-siyah şeritle belirtilir.
• Yaya yolları zeminde çizgiyle ayrılır; yayalar araç trafiğinden uzak, öngörülebilir bir güzergahta yürür.
• Açık renkli zemin, aynı aydınlatmayla ortamı daha aydınlık gösterir; zemindeki dökülme ve engeller daha kolay fark edilir.

Ayrıntılar için zemin yol çizgisi ve İSG işaretleme sayfamıza bakabilirsiniz.

Bakım: hasarı küçükken onarın

Takılma kazalarının çoğu, zamanında onarılmamış küçük hasarlardan kaynaklanır: kırılan bir derz kenarı, kalkmaya başlayan bir kaplama, forklift tekerinin oyduğu bir çukur. Bu hasarlar büyüdükçe hem kaza riski hem de onarım maliyeti artar.

Yılda bir veya iki kez yapılacak bir zemin turu ve fotoğraflı kayıt, sorunları küçükken yakalamanın en ucuz yoludur. Hasarlı zeminler için epoksi zemin tamiri ve yenileme sayfamızda belirtiden çözüme bir teşhis aracı bulabilirsiniz.

Alan alan kontrol listesi

Alan	Bakılacak nokta
Dış kapı ve girişler	Izgara veya paspas var mı, içeri su taşınıyor mu?
Islak üretim ve yıkama	Gidere eğim yeterli mi, su birikiyor mu, doku uygun mu?
Tezgâh ve makine önleri	Yağ veya su sıçraması var mı, bölgesel olarak daha kaymaz doku gerekiyor mu?
Rampalar ve yükleme alanı	Doku yeterli mi, rampa başı işaretli mi, yağmurda kayıyor mu?
Koridorlar ve yaya yolları	Derzler sağlam mı, çizgiler görünür mü, engeller var mı?
Geçişler	Farklı zeminler arasında ani sürtünme değişimi veya eşik var mı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İşyerinize özgü önlemler, iş güvenliği uzmanınızın yaptığı risk değerlendirmesiyle belirlenmelidir.