Bu yazıda
Antistatik bir zemin, ancak ölçüldüğünde antistatiktir. Aynı malzemeyle yapılmış iki zeminden biri hedef değerleri rahatça karşılarken diğeri, yanlış topraklama, temizlikte kullanılan cila ya da yanlış ölçüm yüzünden “yalıtkan” çıkabilir. Bu yüzden ESD zeminlerde ölçüm, uygulamanın kendisi kadar önemlidir.
Bu yazıda ESD zeminlerde hangi değerlerin ölçüldüğünü, ölçümün nasıl yapıldığını, sonuçların nasıl yorumlanacağını ve sık yapılan ölçüm hatalarını anlatıyoruz.
Hangi değerler ölçülür?
| Ölçüm | Ne anlatır? | Elektronik alanlar için tipik hedef |
|---|---|---|
| Toprağa direnç (Rg) | Zemin yüzeyindeki bir noktadan toprağa kadar olan direnç | 10⁹ Ω altı (IEC 61340-5-1) |
| Nokta-nokta direnç (Rtt) | Zemin yüzeyinde iki nokta arasındaki direnç; yüzeyin ne kadar homojen olduğunu gösterir | Şartnameye göre |
| Kişi-ayakkabı-zemin sistemi | Ayakkabı giymiş bir kişinin zemin üzerinden toprağa direnci | 3,5×10⁷ Ω altı |
| Yürüme testi (vücut gerilimi) | Zeminde yürüyen kişide oluşan gerilim | 100 V altı (IEC 61340-4-5) |
Elektronik üretim alanlarında IEC 61340-5-1, kişi-ayakkabı-zemin sisteminin iki yoldan biriyle doğrulanmasını kabul eder: ya sistem direnci 3,5×10⁷ ohm’un altında olmalı ya da hem direnç 10⁹ ohm’un altında olmalı hem de yürüme testinde vücut gerilimi 100 voltu geçmemelidir.
Ölçüm nasıl yapılır?
Ekipman
Zemin direnci, zemin ölçümleri için tasarlanmış bir direnç ölçerle ve standartta tanımlanan ağırlıklı silindir elektrotlarla ölçülür. Ölçüm gerilimi, ölçülen direnç aralığına göre seçilir; düşük dirençlerde 10 V, daha yüksek dirençlerde 100 V kullanılması yaygındır. Ölçüm, zemin ölçümlerine ilişkin IEC 61340-4-1 standardına göre yapılır.
Ölçüm noktası planı
Tek bir noktadan alınan ölçüm, zemin hakkında bilgi vermez. Ölçümler, alanı temsil edecek şekilde önceden hazırlanmış bir plana göre yapılır: bakır şeritlere yakın ve uzak noktalar, yoğun trafik bölgeleri, istasyon önleri ve köşeler. Her noktanın yeri plana işlenir ve sonuçlar nokta numarasıyla kaydedilir.
Ortam koşulları
Zeminin direnci bağıl nemden etkilenir: nem düştükçe direnç genellikle yükselir. Bu yüzden her ölçümde sıcaklık ve bağıl nem kaydedilir. Ürünlerin laboratuvar kalifikasyonu düşük nem koşullarında yapılır; sahada alınan değerler bu koşullarla birlikte yorumlanmalıdır.
Sonuçlar nasıl yorumlanır?
- Tüm noktalar hedefin altında ve birbirine yakınsa: zemin homojen ve topraklama sağlıklıdır.
- Bazı noktalar yüksek çıkıyorsa: o bölgede kirlenme, cila, yalıtkan bir çizgi boyası veya ara kat sorunu olabilir.
- Bakır şeritten uzaklaştıkça değerler belirgin yükseliyorsa: iletken ara kat yetersiz olabilir veya şerit aralığı fazladır.
- Tüm değerler yüksekse: topraklama bağlantısı kopmuş veya hiç yapılmamış olabilir.
- Değerler beklenenden çok düşükse: zemin ıslak ölçülmüş olabilir; bazı şartnameler elektrik güvenliği için ayrıca bir alt sınır da tanımlar.
Sık yapılan ölçüm hataları
Temizlikten hemen sonra ölçmek
Nemli veya yeni silinmiş bir zemin olduğundan daha iletken görünür. Ölçüm, zemin tamamen kuruduktan sonra yapılmalıdır.
Yalnızca bakır şeridin üzerinden ölçmek
Şeridin hemen üzeri her zaman iyi sonuç verir. Zeminin gerçek performansı, şeritler arasındaki ve onlardan uzak noktalarda ortaya çıkar.
Zemini tek başına değerlendirmek
ESD kontrolü zemin, ayakkabı ve kişiden oluşan bir sistemdir. Zemin değerleri ne kadar iyi olursa olsun, yalıtkan ayakkabıyla çalışan bir kişi topraklanmaz. Bu yüzden ayakkabılar da IEC 61340-4-3’e göre ölçülür ve sistem birlikte değerlendirilir.
Teslim ölçümüyle yetinmek
Zeminin direnci kullanımda; aşınma, temizlik kimyasalları ve kir birikimiyle değişebilir. IEC 61340-5-1, tesisin bir uygunluk doğrulama planına göre ölçümleri periyodik olarak tekrarlamasını ister.
Teslim ölçüm raporunda neler olmalı?
- Ölçüm noktalarını gösteren zemin planı
- Kullanılan cihaz, elektrot ve ölçüm gerilimi
- Ölçüm tarihi, sıcaklık ve bağıl nem
- Nokta nokta toprağa direnç ve gerekiyorsa nokta-nokta direnç değerleri
- Topraklama noktalarının yerleri ve bağlantı kontrolü
- Değerlendirme ve varsa düzeltici öneriler
Antistatik zeminin katman yapısını, bakır şerit ve topraklama sistemini antistatik ESD epoksi zemin sayfamızda, direnç aralıklarını görselleştiren etkileşimli ölçekle birlikte anlattık.
Zemininizi ölçüp raporlayalım
Yeni antistatik zeminleri ölçüm raporuyla teslim ediyor, mevcut zeminlerde sorunun kaynağını bulup düzeltici çözüm öneriyoruz.
Hedef değerler elektronik üretim alanları için IEC 61340-5-1’e dayanır. Patlayıcı ortamlar ve diğer uygulamalar için hedefler farklıdır ve ilgili dokümana göre belirlenir.
